«Ο Κόρυμβος» του Ανδρέα Εμπειρίκου ή μια υπερρεαλιστική επιφάνεια

Περίληψη

Σε περιόδους ανατροπής κάθε συμβατικότητας αλλά και πίστης στην ύπαρξη είτε ενός ανώτερου, ιδεατού κόσμου (ρομαντισμός, συμβολισμός) είτε ενός κόσμου πέραν του ορατού και αισθητού, ενός υπεραισθητού, υπερπραγματικού κόσμου, όπου ύλη και πνεύμα μπορούν να συγκερασθούν (υπερρεαλισμός) η ποίηση είναι κατά το μάλλον ή ήττον αποκαλυπτική μιας άγνωστης ή άλλης πραγματικότητας. Κοινό χαρακτηριστικό των εν λόγω περιόδων είναι η πεποίθηση ότι αυτή η άλλη πραγματικότητα μπορεί να αποκτήσει υπόσταση μέσω της ποίησης, απελευθερώνοντάς μας από τη συμβατική και ασφυκτική δομή των πραγμάτων. Έτσι, η επιφάνεια γίνεται ο προνομιακός λογοτεχνικός τόπος, το πλεονεκτικό μέσο, για να εκφρασθεί η ίδια η ουσία αυτού του είδους της ποίησης. Στην αγγλοαμερικανική κριτική, για να δηλωθεί ο λογοτεχνικός αυτός τόπος, χρησιμοποιείται ο όρος «epiphany» («επιφάνεια»). Στην ελληνική βιβλιογραφία, παρόλο που η στιγμή της αποκάλυψης ή της επιφάνειας έχει εντοπιστεί στο έργο του εισηγητή του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, Ανδρέα Εμπειρίκου, δεν έχει ενταχθεί στο ευρύτερο υπερρεαλιστικό πλαίσιο, στο οποίο αυτό ανήκει. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρήσουμε να εξετάσουμε την επιφάνεια στο πεζό ποίημα «Ο Κόρυμβος» της Οκτάνα (συλλογής που εκδόθηκε το 1980, μετά τον θάνατο του ποιητή), ώστε να συναγάγουμε ορισμένα ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τη σημασία και τη λειτουργία της στον εμπειρίκειο ποιητικό υπερρεαλιστικό λόγο.