Όψεις της ενδοοικογενειακής βίας και του φόνου σε διηγήματα των Σωτήρη Δημητρίου, Μαρίας Κουγιουμτζή και Βασιλικής Ηλιοπούλου

Περίληψη

Η ελληνική πεζογραφία του τέλους του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα θεματοποιεί συχνά τη βία, πραγματευόμενη μεταξύ άλλων το ζήτημα του φόνου. Η πεζογραφία αυτή παρουσιάζει έντονο ψυχολογικό, κοινωνιολογικό και εγκληματολογικό ενδιαφέρον. Το παρόν άρθρο αποσκοπεί στην εξέταση της ενδοοικογενειακής βίας και των ποικίλων όψεων του φόνου όπως αυτές εμφανίζονται σε τρία σύγχρονα ελληνικά διηγήματα. Πρόκειται, συγκεκριμένα, για τις «Κούκλες» από τη συλλογή διηγημάτων του Σωτήρη Δημητρίου Η φλέβα του λαιμού (1998), το «Ο μπαμπάς δεν πετάει» από τη συλλογή της Μαρίας Κουγιουμτζή Γιατί κάνει τόσο κρύο στο δωμάτιό σου; (2011) και το «Ο κύριος Μίμης» από τη συλλογή της Βασιλικής Ηλιοπούλου Το τέρας στο μετρό: μικρές και μικρότερες ιστορίες με τέρατα (2016). Τα κείμενα αυτά επιλέχθηκαν προς ανάλυση για δύο λόγους. Πρώτον, παρουσιάζουν διαφορετικές περιπτώσεις φόνου, ο οποίος αναπαρίσταται ως αντίδραση σε διάφορες εκδηλώσεις της ενδοοικογενειακής βίας και της καταπίεσης που έχει υποστεί το θύμα. Δεύτερον, οι συλλογές που περιλαμβάνουν τα διηγήματα αυτά εκδίδονται: η πρώτη μία περίπου δεκαετία πριν από την ελληνική «κρίση» (1998) με τις ποικίλες διαστάσεις της (οικονομική, πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική), σε μια περίοδο κατά την οποία απασχολούν τον δημόσιο λόγο οι παθογένειες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, οι οποίες θα οδηγούσαν μαζί με άλλους παράγοντες στην κρίση του 2010· οι άλλες δύο συλλογές διηγημάτων εκδίδονται μέσα στα χρόνια της κρίσης, και συγκεκριμένα το 2011 και το 2016. Θα λέγαμε λοιπόν ότι τουλάχιστον τα διηγήματα «Ο μπαμπάς δεν πετάει» και «Ο κύριος Μίμης», μολονότι δεν αναφέρονται ρητά στην κρίση, ως προϊόντα της συνθήκης αυτής εντάσσονται στη λεγόμενη πεζογραφία της κρίσης. Στο πλαίσιο της πεζογραφίας αυτής, θεσμοί που θεωρούνταν διαχρονικά ως πυλώνες της ελληνικής κοινωνίας, όπως η οικογένεια, τίθενται υπό αμφισβήτηση, ενώ παράλληλα τα γνωρίσματα των θεσμών αυτών, η επίδρασή τους στο άτομο και ο κοινωνικός τους ρόλος τίθενται υπό προβληματοποίηση. Τέλος, για την εξέταση των έργων διευκρινίζεται ότι έχει επιλεγεί ο συνδυασμός της εκ του σύνεγγυς ανάγνωσης με τη μελέτη των κειμένων υπό το πρίσμα θεωριών της ψυχολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας, καθώς και πορισμάτων της εγκληματολογίας σχετικά με τις επιπτώσεις της παιδικής κακοποίησης στα θύματα και τη σύνδεσή της με την ανθρωποκτονία.