Το άκρον άωτον της γραφής: Τα τελευταία γραπτά του Μιχαήλ Μητσάκη

Abstract

Στο παρόν άρθρο, η μεταθανάτια έκδοση χειρογράφων του Μιχαήλ Μητσάκη από τον Άγγελο Καράκαλο (Oeuvres Ιnédites de Michel Mitsakis, 1957) θα μελετηθεί από δύο διαφορετικές σκοπιές. Αφενός, θα εξετάσω το γεγονός της έκδοσης καθαυτό, σχολιάζοντας τη συμβολή της εκδοτικής χειρονομίας του Καράκαλου στη μετάβαση από την «απλή πράξη της γραφής» στη σύσταση ενός αναγνώσιμου κειμένου κι ενός ολοκληρωμένου έργου. Αφετέρου, θα στραφώ στο περιεχόμενο της έκδοσης και θα το συσχετίσω με την προγενέστερη γραφή του Μητσάκη, ενώ θα γίνει λόγος και για τη σχέση του Μητσάκη με την κουλτούρα του βιβλίου. Συνολικά, η προσέγγισή μου αντλεί από την ορολογία της Νέας ή Υλικής Φιλολογίας, η οποία εστιάζει σε ζητήματα έκδοσης και διακρίνει τα αντικείμενα της παραδοσιακής Φιλολογίας σε: (α) έργα (works), δηλαδή αφαιρέσεις πέραν των κειμένων, (β) καθαυτό κειμενικές συνθέσεις (texts), και (γ) τεκμήρια ή τεχνουργήματα (documents or artifacts), όπου η γραφή εκλαμβάνεται ως υλικό φαινόμενο παρά ως κείμενο. Η έννοια της υλικότητας θα αποτελέσει κεντρικό ζήτημα της ανάλυσης που ακολουθεί. Εδώ, η υλικότητα αφορά, αφενός, στους σημαίνοντες υλικούς περιορισμούς που επιβάλλει η τυπωμένη σελίδα στο χειρόγραφο, κι αφετέρου, στη διαχείριση που επιφυλάσσει ο Μητσάκης στο γλωσσικό του υλικό, ώστε η λέξη να μετατρέπεται σε υλικό σώμα το οποίο σταδιακά αυτονομείται από το νόημα.