Η αμφίσημη νύχτα ως μυσταγωγός και κοσμογονική δύναμη στον Αλαφροΐσκιωτο του Άγγελου Σικελιανού: Μια διερεύνηση των αρχαιοελληνικών και ρομαντικών πηγών

Abstract

Το παρόν άρθρο αποσκοπεί στη διερεύνηση του ρόλου που διαδραματίζει η νύχτα στην πρώτη ποιητική σύνθεση του Άγγελου Σικελιανού (1884-1951), τον Αλαφροΐσκιωτο, σε σχέση με την αρχαιότητα, αλλά και τον ρομαντισμό, με έμφαση σε επιλεγμένα έργα. Σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύεται η συνάφεια της νύχτας με το ζήτημα της ενότητας στο σικελιανικό έργο, ενώ προβάλλεται η συγγένεια με τη θέση της νύχτας σε αρχαίες κοσμογονίες, δεδομένης της αρχαιογνωσίας του ποιητή. Στην αρχαιότητα, η Νύχτα προβάλλεται ως θεότητα με διττή όψη, αμφίσημη και μυστηριώδης, ενώ συνδέεται όχι μόνο με το σκότος, αλλά και με το φως. Με ανάλογο τρόπο, ο Σικελιανός συνδέει τη νύχτα με το φως, χάρη στα αστέρια και τη σελήνη, αλλά και με το φως της ημέρας, γεγονός που εντάσσεται στην πρόθεσή του να γεφυρώσει τα αντίθετα, χωρίς να τα αναιρέσει, με απώτερο σκοπό την υλοποίηση του ενοποιητικού του οράματος. Το ενδιαφέρον του για τη ζοφερή, αλλά και αισιόδοξη πλευρά της νύχτας, η οποία προ-ωθεί την αποκαλυπτική εμπειρία και την κατάκτηση της ενότητας, εγγίζει τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η νύχτα στο έργο του Γερμανού ρομαντικού Novalis Hymnen an die Nacht (Ύμνοι στη Νύχτα, 1799/1800), όπου το σκότος συμπλέκεται με το φως και καθίσταται προϋπόθεση για τη βαθύτερη αντίληψη και την εσωτερική εμπειρία, δεδομένου του έντονου ενδιαφέροντος του γερμανικού ρομαντισμού για την αρχαιότητα, αλλά και του Σικελιανού για τον ρομαντισμό. Επομένως, η διττή νύχτα, με πρωταρχικό ρόλο στη βαθύτερη κατανόηση του κόσμου και του εαυτού, διερευνάται υπό το φως της αρχαιότητας και του έργου του Novalis.