Η παρουσία της τραγικής Κλυταιμνήστρας στην ποίηση του Σταύρου Βαβούρη

Abstract

Υπάρχουν ελαφρυντικά στην εκδικητική και αιματηρή δράση της ηρωίδας Κλυταιμνήστρας, τα οποία και συνεπάγονται κατηγορηματική ετυμηγορία για τον Αγαμέμνονα; Η απάντηση είναι καταφατική και εντοπίζεται στην παρουσία της Κλυταιμνήστρας στην ποίηση του μεταπολεμικού ποιητή Σταύρου Βαβούρη. Η πρώτη εκδοχή με εκτενή στοιχεία του Αισχύλου στην Ορέστεια, καθώς και οι μετέπειτα εμπλουτισμένες των Σοφοκλή (Ηλέκτρα) και Ευριπίδη (Ιφιγένεια εν Αυλίδι, Ηλέκτρα) φωτίζουν αθέατες πτυχές της Κλυταιμνήστρας, ως μυθικού χαρακτήρα· είμαστε σε θέση να “ακούσουμε” τα βάσανα ενός γυναικείου κόσμου· σημαντικά για την εξαγωγή συμπερασμάτων κρίνονται και τα προγενέστερα έργα Νόστοι και Κατάλογος των γυναικών του Ησιόδου (23α, 176 MW), αλλά και η Οδύσσεια (γ, δ, λ). Αξιοσημείωτη και η εκδοχή του Πίνδαρου (Πυθ. 11.15-22), στην οποία περιγράφεται για πρώτη φορά το ζήτημα της θυσίας της Ιφιγένειας και η οργή της μητέρας. Ο Βαβούρης προσέλαβε τα στοιχεία των αρχαίων τραγικών εκδοχών, κυρίως, γράφοντας τη συλλογή Οι Ατρείδες της φωτιάς και της σιωπής, στην οποία πρωταγωνιστούν γυναίκες της ιστορίας, γνωστές και άσημες, με κύριες τις Κλυταιμνήστρα και Ηλέκτρα. Με κεντρικό άξονα τα ποιήματα του Βαβούρη θα επιχειρήσουμε να εξετάσουμε τη μορφή της Κλυταιμνήστρας στην ιστορική εξέλιξή της (τόσο στην αρχαιότητα όσο και μέσα στη συλλογή), αναδεικνύοντας και συγκρίνοντας τα χαρακτηριστικά εκείνα τα οποία και αποτελούν πειστήρια της αθωότητάς της, όπως στοιχειοθετούνται εν συνόλω μέσα από τα αρχαία (κυρίως τα τραγικά) και τα σύγχρονα αυτά ποιήματα· η θυσία της Ιφιγένειας, ζητήματα Μοίρας και δικαιοσύνης, η ερωτική προδοσία του Αγαμέμνονα, αλλά και προηγούμενα εγκλήματα εις βάρος της οικογένειας της Κλυταιμνήστρας συνθέτουν το μωσαϊκό του ανουσιουργήματος.